Во изминатиот период до нас стигнаа информации и индиции дека одредени регистратори сè уште постапуваат според стари практики кои не се усогласени со важечкиот Правилник за организацијата и управувањето со врвните национални интернет домени на МАРнет.

Ова не е техничка формалност, туку прашање на правна сигурност, валидност на регистрацијата и заштита на самиот регистрант. Домен кој е регистриран без уредно поднесено барање, без соодветна идентификација и без комплетна документација, претставува ризик за корисникот, без разлика што во моментот е технички активен. Правилникот јасно пропишува дека за регистрација на домен секој регистрант мора да поднесе барање, а за секое име на домен се поднесува посебно барање.

Новиот правилник е донесен од Управниот одбор на МАРнет на 25.11.2024 година. Во самиот правилник е пропишано дека тој влегува во сила и се применува со денот на објавувањето, а овластените регистратори имаат рок од 60 дена да се усогласат со неговите одредби и со посебните акти на МАРнет. Тоа практично значи дека од 11 февруари 2025 година, секое постапување спротивно на новиот правилник претставува сериозен проблем на усогласеност.

Кој има право да регистрира .mk домен?

Правилникот утврдува дека право да регистрираат име на домен во примарниот домен .mk имаат сите физички лица со живеалиште или престојувалиште во Република Северна Македонија и сите правни лица. За правни лица регистрирани надвор од државата, правилникот бара тие да бидат соодветно идентификувани преку националните регистри на државата во која се регистрирани.

Кој има право да регистрира секундарни .mk домени?

Правилникот ги уредува и секундарните домени .gov.mk, .edu.mk, .org.mk, .com.mk, .net.mk и .inf.mk. За секој од нив постојат јасно утврдени услови.

.gov.mk

Право да регистрираат име во .gov.mk имаат органите на државната управа, установи и други организации утврдени со Уставот и закон, јавни претпријатија, единици на локалната самоуправа и Градот Скопје. Дополнително, правилникот пропишува дека МАРнет има право за своите потреби и за потребите на државните органи и јавниот сектор да регистрира примарен .mk, сите секундарни домени и .мкд, како и да остане регистратор за истите. Тоа значи дека во пракса МАРнет е регистратор за владините институции, односно за .gov.mk домените, додека приватните регистратори работат со стопанството и граѓаните и можат да регистрираат сите други домени за кои корисниците ги исполнуваат условите.

.edu.mk

Право да регистрираат име во .edu.mk имаат правни лица регистрирани за вршење образовна или научноистражувачка дејност, како и странски образовни организации што имаат дозвола за вршење таква дејност во Република Северна Македонија.

.org.mk

Право да регистрираат име во .org.mk имаат непрофитни организации, здруженија, фондации, центри, институти, политички партии, синдикати, јавни и приватни здравствени установи, фондови, како и странски амбасади и мисии и непрофитни странски организации на кои им е дозволено да вршат непрофитна дејност во Република Северна Македонија.

.com.mk, .net.mk и .inf.mk

Право да регистрираат име во овие секундарни домени имаат трговски друштва, физички лица регистрирани за самостојно вршење дејност, лица со јавни овластувања, комори, задруги, финансиски организации, правни лица и физички лица регистрирани за вршење стопанска дејност. Правилникот тука не пропишува изрична забрана за странски правни лица.

Накратко за странци: странски правни лица можат да регистрираат .mk, а може и .com.mk, .net.mk и .inf.mk ако спаѓаат во дозволените категории, додека странски физички лица не можат директно да регистрираат .mk освен ако имаат живеалиште или престојувалиште во Република Северна Македонија.

Што бара правилникот за самата регистрација?

Правилникот е јасен: за регистрација на домен, секој регистрант мора да поднесе барање, а за секое име на домен се поднесува посебно барање. Барањето е пропишан образец што јавно се објавува на веб-локацијата на МАРнет и на веб-локациите на овластените регистратори.

Барањето мора да ги содржи основните податоци за доменот, регистрантот, административниот и техничкиот контакт, како и најмалку два именски опслужувачи со правилно поставени записи за доменот. Уште поважно, правилникот изречно пропишува дека барањето се поднесува во писмена или електронска форма, согласно Законот за електронско управување и електронски услуги и Законот за електронски документи, електронска идентификација и доверливи услуги.

Кон барањето мора да се приложи и соодветна документација. Кај физички лица, правилникот предвидува или увид во документ за лична идентификација, или соодветна електронска идентификација согласно важечкиот закон. Само промената на именските опслужувачи е издвоена како операција што може да се бара и преку електронска порака или наменска веб-апликација. За останатите промени мора да постои уредно и легитимно поднесено барање.

Кои се ризиците ако доменот е регистриран спротивно на правилникот?

Правилникот му дава на МАРнет сериозни овластувања кога постои сомневање дека доменот е регистриран или управуван спротивно на неговите одредби. МАРнет може да изврши привремена деактивација на домен кога постои сериозно сомневање дека доменот е регистриран спротивно на правилникот. Исто така, МАРнет може да ја прекине регистрацијата, а доменот да биде избришан од Регистарот, ако недвосмислено утврди дека податоците се неточни или нецелосни. Дополнително, ако овластениот регистратор или МАРнет утврдат дека доставените податоци се неточни или документацијата е неверодостојна, доменот може да биде избришан без согласност на регистрантот.

Тоа значи дека домени регистрирани спротивно на правилникот што се применува по 11.02.2025 година се небезбедни од аспект на правната сигурност. Денес можеби се активни, но ако МАРнет побара увид во документацијата и утврди дека не постои уредно поднесено барање, валидна идентификација или веродостојна архивска граѓа, таквиот домен може да биде предмет на корективни мерки, деактивација или бришење.

Zemi.mk како целосно усогласен регистратор

Во Zemi.mk, од првиот ден работиме кон целосна усогласеност со правилата на МАРнет и со важечката правна рамка за електронско поднесување, идентификација и потпишување. За таа цел, во Zemi.mk е интегрирана акредитирана шема за електронско потпишување и електронска идентификација како Евротраст, што овозможува корисниците да поднесуваат барања на современ, сигурен и правно усогласен начин.

Тоа значи дека кога регистрирате домен преку Zemi.mk, не добивате само активен домен. Добивате и сигурност дека регистрацијата е поддржана со уредно барање, валидна идентификација и процес кој е поставен согласно важечкиот правилник на МАРнет.

Заклучок

.mk доменот не е обична техничка услуга, туку формална регистрација во националниот доменски систем. Затоа, начинот на кој се поднесува барањето, начинот на идентификација и квалитетот на доменската документација се од суштинско значење.

Доколку одредени регистратори навистина сè уште регистрираат домени според стари и неважечки практики, тоа претставува сериозен ризик за регистрантите. Таквите домени може да бидат технички активни, но правно и процедурно нестабилни.

Во Zemi.mk, регистрацијата на .mk домени е поставена како целосно усогласен процес од првиот ден — со соодветно поднесено барање, валидна идентификација, акредитирано електронско потпишување и почитување на важечкиот Правилник на МАРнет.