На 8. Септември 2026 година Македонија одбележува 35 години независност. Три и пол децении во кои земјата не изгради само институции, економија и сопствена државност, туку и свое место во дигиталниот свет.

Кога денес отвораме веб-страница, плаќаме онлајн, користиме електронска услуга, работиме од далечина или регистрираме .mk домен, лесно е да заборавиме колку кратка е всушност оваа историја. Пред само триесетина години интернетот во Македонија бил технологија достапна на мал број академски и истражувачки институции. Денес е основна инфраструктура на економијата, образованието, администрацијата и секојдневниот живот.

Македонската дигитална приказна не се случила одеднаш. Таа е изградена чекор по чекор, од првата национална мрежа и .mk доменот, преку широкопојасниот и мобилниот интернет, до е-услугите, 5G и вештачката интелигенција.

И, интересно, започнува речиси истовремено со независноста.

1991. Независна Македонија

На 8 септември 1991 година граѓаните се изјаснуваат за независна и суверена Македонија.

Во тој момент интернетот сè уште е далеку од денешната масовна мрежа. Нема Google, нема Facebook, нема смартфони, нема streaming, нема cloud услуги. World Wide Web штотуку започнува да излегува од академската средина.

Но новата држава многу брзо почнува да го гради и својот дигитален идентитет.

1992. Почетоците на македонската академска мрежа

Во септември 1992 година започнува организираното создавање на национална академска и истражувачка мрежа.

Од овие почетоци ќе се развие МАРнет, Македонската академска и истражувачка мрежа, која ќе има клучна улога во поврзувањето на македонските универзитети и научни институции со меѓународните компјутерски мрежи.

Тоа е првата вистинска инфраструктурна основа на македонскиот интернет.

1993. Македонија го добива .mk

На 23 септември 1993 година Македонија го добива својот национален интернет домен .mk.

Тоа е еден од најважните датуми во историјата на македонскиот интернет.

Со регистрацијата на .mk, Македонија добива сопствен национален простор во глобалниот DNS систем. Од тој момент постои јасна интернет-ознака што ја идентификува земјата во глобалната мрежа.

Денес .mk го гледаме на илјадници компании, медиуми, институции, продавници и организации. Во 1993 година тоа било нешто многу поосновно и многу поважно. Македонија првпат добила свое трајно место во архитектурата на интернетот.

И тоа се случува пред земјата воопшто да има целосна интернет-конекција.

1995. Македонија се поврзува со интернетот

На 15 јуни 1995 година преку МАРнет е воспоставена целосна интернет-конективност со глобалната мрежа.

Истата година почнува да се развива и комерцијалниот интернет-пазар. Се појавуваат првите интернет-провајдери, а интернетот постепено излегува од академските институции и влегува во компаниите и домовите.

Тоа е времето на dial-up модемите, телефонските линии и брзини што денес изгледаат речиси незамисливо бавни.

Но токму тогаш почнува да се создава македонскиот веб.

Се појавуваат првите локални веб-страници, портали, форуми и онлајн сервиси. .mk почнува да добива вистинска содржина.

Почетокот на 2000-тите. Интернетот станува постојан

Следната голема промена е широкопојасниот интернет.

Dial-up конекцијата постепено му отстапува место на ADSL, кабелски интернет и други форми на broadband пристап. Интернетот повеќе не мора да се вклучува и исклучува преку телефонска линија. Почнува да биде постојано присутен.

Законот за електронски комуникации од 2005 година дополнително го отвора пазарот и создава услови за поголема конкуренција меѓу операторите.

Ова е периодот во кој интернетот престанува да биде интересна нова технологија и почнува да станува нормална инфраструктура.

Компаниите отвораат веб-страници. Медиумите се селат онлајн. Се развиваат првите посериозни интернет-продавници. Електронската пошта станува стандардна деловна комуникација.

Македонскиот веб почнува забрзано да расте.

2004 до 2006. Македонија станува пионер на безжичниот интернет

Во средината на 2000-тите Македонија добива едно необично место во светската интернет-историја.

Преку проектот Macedonia Connects, поддржан од USAID, се гради широка безжична broadband инфраструктура и се поврзуваат училиштата низ земјата.

Проектот обезбедува покриеност за огромен дел од населението, а Македонија почнува меѓународно да се претставува како првата земја од свој размер целосно покриена со безжичен широкопојасен интернет.

За мала и планинска држава, во време кога broadband интернетот сè уште не бил стандард ни во значително побогати земји, тоа било сериозен инфраструктурен потфат.

Во тој период Македонија не само што го следи светскиот развој, туку за кратко станува и пример за тоа како безжичната технологија може брзо да донесе интернет на национално ниво.

2007. Компјутер за секое дете

Следниот голем проект се обидува да реши друг проблем.

Интернетот може да биде достапен, но мора да постојат и уреди преку кои луѓето ќе го користат.

Со проектот „Компјутер за секое дете“ започнува масовно опремување на основните и средните училишта со компјутери и мрежна опрема.

Проектот подоцна ќе има и критики. Дел од опремата брзо ќе застари, а самото поставување компјутер на клупа не значи автоматски и квалитетно дигитално образование.

Но историскиот ефект е неспорен.

За цела генерација ученици компјутерот престанува да биде специјална технологија што се гледа само во информатички кабинет. Станува дел од училиштето и секојдневието.

Во комбинација со широкопојасниот интернет и Macedonia Connects, тоа создава генерација која расте онлајн.

2008 до 2013. Интернетот станува мобилен

Во 2008 година се доделуваат првите 3G лиценци во Македонија.

На крајот од 2013 година започнува LTE и 4G ерата.

Ова е можеби најголемата промена во начинот на кој луѓето го доживуваат интернетот. Дотогаш интернетот главно е место на кое се оди. Од тој момент тој постепено станува нешто што постојано го носиме со себе.

Смартфоните стануваат масовни. Социјалните мрежи стануваат главен комуникациски канал. Веб-страниците мора да работат на мобилен телефон. Е-трговијата, интернет-банкарството и дигиталното рекламирање почнуваат сериозно да растат.

Интернетот веќе не е посебна активност.

Станува дел од секојдневниот живот.

2014. Либерализација на .mk и појавата на .мкд

2014 година е една од најважните години за македонските домени.

Од 10 јуни стапува во сила нов модел за регистрација со кој пазарот на .mk домени се либерализира и се отвора простор за овластени приватни регистратори.

МАРнет останува националниот регистар, но корисниците добиваат можност домените да ги регистрираат преку компании кои можат да се натпреваруваат со подобра технологија, поддршка, автоматизација и корисничко искуство.

Истата година Македонија го добива и кириличниот национален домен .мкд.

Процесот за негов избор започнува уште во 2012 година со предлагање и гласање, а во 2014 година .мкд официјално влегува во глобалниот DNS.

Со тоа македонскиот јазик и кирилицата добиваат свое место и на највисокото ниво на националниот интернет-домен.

Од тој момент Македонија има два национални top-level домени, .mk и .мкд.

2015. Zemi.mk започнува нова генерација на .mk регистрација

На 15 април 2015 година Zemi.mk станува официјален регистратор на македонските национални домени.

Тоа е почеток на нашата приказна, но и дел од пошироката трансформација на македонскиот доменски пазар.

Идејата на Zemi.mk уште од почетокот е едноставна. Регистрацијата на .mk домен не треба да изгледа како административна постапка. Треба да изгледа како современа интернет-услуга.

Корисникот пребарува име, отвора профил, го регистрира доменот, управува со DNS, активира hosting и добива поддршка од едно место.

Во годините што следуваат, Zemi.mk постојано ја автоматизира регистрацијата и управувањето со домените, воведува нови алатки и го проширува hosting екосистемот околу .mk.

Токму во овој период започнува и многу побрзата комерцијална експанзија на националниот домен. .mk сè повеќе станува природен избор за македонски компании, медиуми, организации, институции, продавници и нови дигитални проекти.

За нас доменот никогаш не бил само производ што се додава во кошничка. Тој е почетната точка на дигиталниот идентитет.

2019. Државните услуги почнуваат да се селат онлајн

Во 2019 година е пуштен Националниот портал за е-услуги, заедно со системот за електронска идентификација eID.

Ова е важна промена во односот меѓу граѓанинот и државата. Услугата повеќе не мора секогаш да започне со шалтер, хартиено барање и физичко присуство.

Дигитализацијата на администрацијата не се случува преку ноќ и дел од процедурите сè уште остануваат хибридни. Сепак, правецот е поставен.

Државата постепено почнува да се однесува и како дигитален сервис.

Пандемијата во 2020 година само го забрзува процесот. За многу краток период online meetings, работа од дома, електронска трговија, дигитални плаќања и онлајн образование стануваат нормален дел од животот.

Она што до вчера било практичност, одеднаш станува неопходна инфраструктура.

2022. Македонија влегува во 5G ерата

Во февруари 2022 година е пуштена првата комерцијална 5G мрежа во Македонија.

Само 27 години по воспоставувањето на првата целосна интернет-конекција со светот, Македонија веќе располага со мобилна инфраструктура способна за брзини што во 1995 година би изгледале речиси фантастично.

Тоа најдобро покажува колку брзо се менувала технологијата.

Dial-up го отвори интернетот.

Broadband го направи постојан.

Безжичните мрежи го проширија.

3G и 4G го направија мобилен.

5G го претвора во инфраструктура не само за телефони и компјутери, туку и за уреди, сензори, индустриски системи и автоматизација.

2025. Новиот правилник повторно ја усложнува регистрацијата на .mk

Во 2025 година стапува во сила новиот Правилник на МАРнет за регистрација на .mk и .мкд домени.

И тука приказната добива малку необичен пресврт.

Додека глобалната доменска индустрија оди кон сè поголема автоматизација и регистрација за неколку секунди, македонските домени повторно добиваат повеќе формални административни чекори.

Се воведуваат построги правила за идентификација на регистрантите, задолжително барање за регистрација и дополнителна документација за дел од корисниците.

За корисникот тоа значи повеќе процедура отколку што имаше претходно.

Но во 2025 година постои една голема разлика во однос на старото време. Документот повеќе не мора да патува на хартија.

Zemi.mk го интегрира електронското потпишување преку Evrotrust, со што корисникот може да се идентификува и да го потпише задолжителното барање дигитално.

Новиот правилник не ја прави регистрацијата поедноставна. Нашата задача е технологијата да направи дополнителната процедура што е можно помалку болна.

Тоа е добар пример за целиот развој на дигитализацијата. Понекогаш технологијата ја отстранува бирократијата. Понекогаш регулативата создава нова. Потоа технологијата повторно мора да ја поедностави.

2026. .mk влегува во AI ерата

Во 2026 година стигнуваме до најновата фаза.

Вештачката интелигенција веќе не е само тема за иднината. Таа станува практична алатка во секојдневните дигитални услуги.

Zemi.mk ја интегрира AI и во процесот на пребарување домени.

Корисникот повеќе не мора само да внесе име и да добие одговор дали е слободно или зафатено. AI може да предложи алтернативни имиња и да даде дополнителен експертски осврт на пребараниот домен, неговата должина, читливост, препознатливост, бренд потенцијал и соодветност за конкретен тип проект.

Разликата меѓу 1995 и 2026 година тешко може подобро да се опише.

Во 1995 година главното прашање било дали Македонија воопшто може да биде поврзана со интернет.

Во 2005 година прашањето било дали интернетот може да стане доволно брз и достапен за сите.

Во 2015 година прашањето било дали .mk доменот може да се регистрира како едноставна современа онлајн услуга.

Во 2026 година системот веќе може да му помогне на корисникот интелигентно да избере подобро име уште пред да го регистрира.

Сето тоа се случи во една генерација.

35 години подоцна

Македонската дигитална независност нема еден датум.

Таа започнува со независноста во 1991 година, продолжува со создавањето на академската мрежа во 1992, со .mk во 1993 и со целосното интернет-поврзување во 1995 година. Потоа доаѓаат широкопојасниот интернет, националното безжично покривање, „Компјутер за секое дете“, 3G, 4G, либерализацијата на .mk, кириличниот .мкд, новата генерација регистратори, електронските јавни услуги, 5G и денешната AI ера.

Некои чекори биле подобро изведени од други. Некои биле пионерски. Некои донеле главоболки. Но сите заедно ја создале дигиталната Македонија во која живееме денес.

Денес македонска компанија може за кратко време да најде име, да регистрира национален домен преку официјален регистратор, електронски да ја потпише потребната документација, да активира hosting, DNS, SSL и деловна е-пошта и истиот ден да стане достапна на целиот свет.

Корисникот може да ја отвори од 5G телефон. Google може да ја индексира. AI систем може да ја прочита и да ја користи како извор.

Под сето тоа и понатаму стои еден од првите дигитални темели поставени уште во 1993 година.

.mk

Zemi.mk е дел од оваа приказна од 15 април 2015 година. Повеќе од една деценија работиме со македонските национални домени, web hosting, DNS, електронско потпишување и денес AI алатки што го прават изборот и управувањето со домените попаметно и поедноставно.

На 8 Септември славиме 35 години независна Македонија.

И 35 години во кои, паралелно со државата, растеше и нејзиниот дигитален простор.

Од првата интернет-врска до 5G.

Од првите .mk домени до AI.

Од неколку академски компјутери до земја во која речиси секој човек, компанија и институција е дел од мрежата.

Следните 35 години веројатно нема да бидат прашање дали Македонија е онлајн.

Тоа прашање одамна е одговорено.

Прашањето е што ќе изградиме таму.

Среќен 8 Септември. Среќни 35 години независност, Македонијо.